Cewnikowanie zatok skalistych dolnych

Cewnikowanie zatok skalistych dolnych, znane również jako bilateral inferior petrosal sinus sampling (BIPSS), to specjalistyczne badanie stosowane w diagnostyce hiperkortyzolemii. Jego głównym celem jest różnicowanie przyczyn tego stanu, szczególnie w przypadkach ACTH-zależnej hiperkortyzolemii o nieznanej etiologii. Badanie to ma kluczowe znaczenie dla potwierdzenia obecności mikrogruczolaka przysadki, który może być niewidoczny w tradycyjnych badaniach obrazowych. Dzięki wysokiej czułości, wynoszącej od 95% do 99%, BIPSS stało się nieocenionym narzędziem w endokrynologii.

Wskazania do przeprowadzenia badania

Badanie BIPSS jest zalecane przede wszystkim w przypadkach, gdy lekarze podejrzewają ACTH-zależną hiperkortyzolemię bez wyraźnej etiologii. Hiperkortyzolemia jest stanem charakteryzującym się podwyższonym poziomem kortyzolu w organizmie, co może prowadzić do poważnych schorzeń, takich jak zespół Cushinga. W takich sytuacjach kluczowe jest ustalenie źródła nadprodukcji ACTH – hormonu adrenokortykotropowego, który stymuluje wydzielanie kortyzolu przez nadnercza. Cewnikowanie zatok skalistych dolnych pozwala na precyzyjne określenie poziomu ACTH w różnych miejscach układu krążenia i potwierdzenie diagnozy.

Technika badania

Procedura cewnikowania zatok skalistych dolnych polega na wprowadzeniu cienkiego cewnika do obu tych zatok. Po umiejscowieniu cewników, lekarze pobierają próbki krwi do analizy poziomu ACTH. Badanie przeprowadza się w dwóch etapach: najpierw pobiera się krew wyjściową, a następnie po dożylnym podaniu hormonu CRH (hormonu uwalniającego kortykotropinę) w dawce 1 μg na kg masy ciała lub w łącznej dawce 100 μg pobiera się krew po 3 oraz 5 minutach (czasami także po 10 minutach). Próbki są pobierane zarówno z zatok skalistych dolnych, jak i z żyły obwodowej.

Wyniki badania polegają na obliczeniu gradientu stężenia ACTH we krwi pobranej z zatoki do stężenia ACTH we krwi obwodowej. Taki pomiar pozwala ocenić, czy źródłem hiperkortyzolemii jest gruczoł przysadkowy, czy też inny organ.

Interpretacja wyników

Wyniki BIPSS są interpretowane na podstawie stosunku stężenia ACTH we krwi pobranej z zatoki skalistej dolnej do stężenia ACTH we krwi obwodowej, znanego jako wskaźnik IPS/P. Oto kluczowe wskaźniki:

IPS/P > 2,0 wyjściowo i IPS/P > 3,0 po stymulacji CRH – potwierdzają rozpoznanie choroby Cushinga, co wskazuje na obecność mikrogruczolaka przysadki.
IPS/P < 2,0 wyjściowo i IPS/P < 3,0 po stymulacji CRH – sugerują ektopowe wydzielanie ACTH jako przyczynę hiperkortyzolemii.

Dzięki tej metodzie lekarze mogą dokładniej określić źródło problemu i zaplanować odpowiednie leczenie dla pacjenta.

Powikłania związane z badaniem

Mimo że BIPSS jest uważane za bezpieczne badanie, istnieją pewne potencjalne powikłania związane z procedurą. Zgłoszono rzadkie przypadki zakrzepicy żył głębokich oraz zatorowości płucnej. Istnieje również ryzyko uszkodzenia naczyń mózgowych podczas wprowadzania cewnika. Z tego powodu wykonanie BIPSS powinno odbywać się tylko w wyspecjalizowanych ośrodkach przez doświadczony personel medyczny. Przeprowadzenie badania wiąże się z odpowiednim przygotowaniem pacjenta oraz ścisłym monitorowaniem jego stanu zdrowia podczas i po zabiegu.

Zakończenie

Cewnikowanie zatok skalistych dolnych stanowi istotne narzędzie diagnostyczne w endokrynologii, umożliwiające różnicowanie przyczyn hiperkortyzolemii. Dzięki swojej wysokiej czułości i precyzji, badanie to pozwala na skuteczną identyfikację mikrogruczolaków przysadki oraz ektopowego wydzielania ACTH. Choć wiąże się z pewnym ryzykiem powikłań, odpowiednie przeprowadzenie procedury przez wykwalifikowany personel minimalizuje te zagrożenia. W obliczu rosnącej liczby przypadków zaburzeń hormonalnych związanych z hiperkortyzolemią, BIPSS pozostaje jednym z kluczowych elementów diagnostyki medycznej i planowania terapii dla pacjentów cierpiących na te schorzenia.

Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).